Irak’ta yetiþen Evliyadan Þeyh Celalüddin Hürmali hazretleri “rahmetullahi aleyh“, bir sohbetinde;
- Ýnsan, birçok bakýmdan hayvanlara, bazý sýfatlarý da nebatlara ve cansýzlara benzerse de, insaný hayvandan ayýran insanlýk sýfatlarý vardýr ki, ona insanlýk þerefi, bu sýfatlardan gelmektedir, buyurdu.

Sordular:
- O nedir efendim?

Buyurdu ki:
- Bunlar, anlama, kavrama, idrak etme ve düþünme kuvvetidir. Allahü teâlâ, bu hassayý insana verdi ki, bununla kendi Yaratanýný bilsin, anlasýn. Ýnsan, yerleri, gökleri, fizik, kimya, biyoloji kanunlarýný, hayati faaliyetleri inceleyerek, Allahü teâlânýn varlýðýný anlar ve Onun emir ve yasaklarýna, yani Ýslamiyet’e uyarak dünya ve ahiret saadetine kavuþur.

Þöyle devam etti:
- Âyet-i kerimede mealen; (Ýnsanlarý ve cinleri, sadece bana ibadet etmeleri için yarattým) buyuruldu. Bu âyet-i kerimedeki; “Ýbadet etmeleri için” ifadesi, “Beni tanýmalarý için” demektir.

Sordular:
- Tanýmalarý için mi?
- Evet. Tanýmaktan maksat, itaat etmektir. Yani Allahü teâlânýn varlýðýna, birliðine ve büyüklüðüne inanmak ve Ona itaat etmek için yaratýldýk.

Ýslam ahlaký nedir?

Bir gün sordular bu zata:
- Ýslam ahlaký nedir efendim?

Buyurdu ki:
- “Ýslam ahlaký”ný çok tarif edenler olmuþ. Ama bir tarif benim çok hoþuma gidiyor.

Sordular:
- O hangisi hocam?
- Kimseye yük olmamak ve herkesin yükünü çekmektir. Böyle olan kimse herkes tarafýndan sevilir.

Dediler ki:
- Biz, bazý arkadaþlarýn yanýna rahat gidemiyoruz hocam.

- Öyleyse çok fena, buyurdu . Zira "Falancaya iþim düþmektense kalsýn" dedirten kimse mahvolmuþtur.